Kijk hier voor de officiële website van Postmoderne Devotie: postmodernedevotie.nl.

De Moderne Devotie – een beweging binnen de katholieke Kerk in de late Middeleeuwen – bloeit de laatste tijd in alle hevigheid op. Overal duiken initiatieven op die te maken hebben met deze spirituele hervormingsbeweging. Het hart van deze activiteiten vinden we terug in Zwolle en Deventer.

Het najaar van 2011 staat bol van de activiteiten rond de Moderne Devotie. Sommige initiatieven zijn eenmalig, anderen zijn structureel en duurzaam zoals het Geert Grote huis en het integreren van waarden uit de Moderne Devotie in de samenleving van Zwolle.

Het lijkt erop dat de vele mensen antwoord gaan krijgen op hun vraag om het gedachtengoed van de Moderne Devotie nieuw leven in te blazen. Er is een verlangen naar een nieuwe beweging die weer teruggaat op de basis van het christelijk geloof. Een postmoderne devotiebeweging.

De initiatieven bestaan naast de bouw van een Geert Groote-huis onder meer uit wandelingen langs historische plaatsen, tentoonstellingen en de onthulling van een beeld van Joan Cele (onderwijzer en vriend van Geert Groote) in Zwolle.

Aan de wieg van deze beweging staat Mink de Vries met zijn boek ‘Navolging NU. Postmoderne Devotie’.

Meer informatie is te vinden via de onderstaande links.

Links:

http://www.thomasakempiszwolle.nl/?POST_MODERNE_DEVOTIE

http://www.weblogzwolle.nl/content/view/26016/1/

http://www.rtvzoo.nl/nieuws/2011/11/01/old-dutch-occupy-beweging-neemt-voorbeeld-aan-geert-groote/

http://www.raadvankerken.nl/pagina/1657/herleving_moderne_devotie

http://www.denieuweabdij.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=51&Itemid=60

http://www.titusbrandsmainstituut.nl/ned/uitgaven/redacties/collatie.htm

http://www.protestant.nl/actueel/gemeenschapskringen-als-hart-van-de-stad

http://www.frieschdagblad.nl/index.asp?artID=56803

http://www.frieschdagblad.nl/index.asp?artID=55552

BESPIEGELEN -be- plus spiegelen -bedenken -beschouwelijkheid -beschouwen -contemplatie -mediteren -Nederlands werkwoord -overdenken -overpeinzen -peinzen -naderhand beschouwen -nadenken

Een zwaan die over het water gaat is een toonbeeld van rust. Totdat je onder water kijkt en ziet hoe hard daar getrappeld wordt. De mensen achter PoMoDeVo zijn ook druk bezig – ieder in eigen kring, maar soms raken die kringen elkaar als in een waterspiegel.

Afgelopen vrijdag was er zo’n moment. Otto de Bruijne had een besloten brainstorm (hersenhoos) bijeenkomst georganiseerd en ik ben nog altijd bezig om alle indrukken een plaats te geven. Het besloten karakter brengt met zich mee dat we hier niet inhoudelijk uit de school kunnen klappen, maar ik mag vast wel zeggen dat we samen hebben nagedacht over de toekomst van de kerk in ons land. In zekere zin was dit een postmoderne ontmoeting – vrijheid om te denken en te dromen – als was het een vriendelijke zwanendans… We weten nog niet waar het toe leidt en waar het ‘goed’ voor is, maar ik heb er in alle rust van genoten.

Een aantal keren kwam de (post)moderne devotie ter sprake. Een geleerde dame noemde haar boek met de titel Moderne Devoties. En na afloop van de presentaties sprak ik met Benjamin Louwerse – auteur van de roman Imitatio.

Blijft het hier zo stil? Nee, dat is niet de bedoeling. Otto de Bruijne is gevraagd om een bijdrage te leveren aan dit blog en ook Jos Douma bezint zich op een vervolg.

Zelf ga ik verder met waar ik gebleven was: de herlezing van de Navolging van Christus. En dat doe ik zoals je een goede fles wijn leegdrinkt: glas voor glas en slok voor slok.

Is daar nog iemand? Laat gerust van je horen – in dit virtuele klooster kennen we geen zwijgplicht.
En over zwanen gesproken: onderstaand filmpje maakte ik een paar maanden geleden tijdens een wandeling. Kijk en geniet mee (het geluid mag wel uit). [Paul Abspoel]

Lees de bijdragen van Jos Douma op dit blog wanneer je wilt weten wat wij met ‘Postmoderne Devotie’ bedoelen en voel je vrij om hier of bij een van de andere bijdragen een vraag of comment achter te laten!

Klik op de afbeelding voor grotere weergave.

Richard Foster schaart de Biecht ook onder, wat hij noemt, de ‘gemeenschappelijke beoefening van het geestelijke leven’. Hij schrijft:

Als we weten dat de kinderen van God allereerst een gemeenschap van zondaren vormen, worden we zo bevrijd dat we de onvoorwaardelijke roep van Gods liefde horen en onze nood openlijk voor onze broeders en zusters kunnen blijden.

Dietrich Bonhoeffer schreef:

Een mens die zijn zonden belijdt in de tegenwoordigheid van een broeder weet dat hij niet langer alleen is met zichzelf; hij ervaart de tegenwoordigheid van God in de realiteit van de ander. Zo lang ik alleen ben bij mijn belijden van zonden blijft alles in het duister, maar in de aanwezigheid van een broedermoet de zonde in het licht worden gebracht.

Augustinus van Hippo zei:

Het belijden van boze werken is het begin van goede werken

Spreuken 28:13 zegt: Wie zijn overtredingen bedekt, zal niet voorspoedig zijn; maar wie ze belijdt en nalaat, die vindt ontferming. Het Hebreeuwse woord wat daar gebruikt wordt voor ‘ontferming’ is “Racham” Het is hetzelfde woord wat we vinden bij de ‘ontferming’ die een moeder heeft voor haar kind. Diepe liefde. Diepe genade. Tedere affectie, is ook een mogelijke vertaling. Wie zonden belijdt en nalaat vindt ‘tedere affectie’.

Ik hoorde Lin Button ooit eens zeggen: “Schaamte is als een regenjas voor de ziel”. We kunnen de acceptatie, de liefde en genegenheid van broers en zussen en uiteindelijk van God zelf niet ontvangen als we alles bedekken met een laagje was. We hebben een bevrijdende gemeenschap nodig die authentiek devoot durft te zijn. Heb je wel eens een leugen verteld en je moest weer een leugentje vertellen om de vorige leugen in stand te houden?

“Nee, ik heb niemand verteld wat je mij hebt verteld…??”

“Weet Mark het?”

“Je had het alleen maar aan mij verteld…”

“Wie is Mark?”

“Dat is raar… Ik zou misschien iets gezegd kunnen hebben…”

“Ik wilde helpen om meer specifiek te kunnen bidden…”

En de druk wordt groter en groter… En het ene leugentje moet het andere bedekken… En weer wat verdraaien. En weer een beetje mooier voordoen dan het in werkelijkheid is. Het is haast verslavend. En dan vertel je het echte verhaal. Je had het doorverteld en vertrouwen beschaamd… Belijden is de waarheid vertellen. “Ja, ik heb het verteld. Ik heb je vertrouwen beschaamd”.

Belijden blijkt bevrijden.

Opluchting.

Belijden is: De werkelijkheid in de ogen kijken. De waarheid in de ogen kijken.

Ik luisterde niet…
Ik loog…
Ik weet het niet…
Het spijt me…
Ik was het vergeten…
Ik was egoïstisch…
Ik was geïntimideerd…
Ik kan het niet bijhouden…

En we kiezen ervoor om ‘zonder was’ door het leven te gaan. Want alleen dan kan ook die plek aangeraakt worden met acceptatie en liefde. met ‘diepe ontferming’. Het geneest ons.

Tedere affectie.

Ik ben niet zo vaak ziek. Maar toen ik in India was en een verkeerde hamburger had gegeten, heb ik het geweten. Kotsend hing ik boven de WC. Alles kwam eruit. En wat deed mijn vrouw… Ze zat naast me en streek zachtjes over mijn rug.

Tedere affectie.

Juist als alle troep naar buiten komt kunnen we soms op onverwachte momenten diepe genade vinden. En diepe liefde. Soms is belijden het ‘eruit kotsen’. Maar er is een geheim in het belijden. Belijden is bevrijden.
Als we echt willen leven in (postmoderne) devote gemeenschap met anderen zal de behoefte naar echtheid groeien. Hoe we dit vorm kunnen geven? Uiteraard zorgvuldig en doordacht. Zelf ontmoet ik elke week twee vrienden met wie we samen bidden, elkaar spreken, bevragen, ontmoeten en onszelf in het licht brengen.

Gisteren heb ik het boek ‘Navolging nu – Postmoderne Devotie’ van Mink de Vries in handen gekregen! Helaas kon ik door ziekte niet bij de officiële presentatie in Zwolle zijn, maar ik ben blij dat ik nu toch een exemplaar in bezit heb. Ik ga het lezen en jullie horen nog van mij!

Maar nu eerst aandacht voor ‘het origineel’ – het boek van Thomas a Kempis. Het PoMoDeVo blog heb ik geopend toen ik onlangs besloot dit boek opnieuw te gaan lezen. Het is eigenlijk ongelofelijk dat er sindsdien al zoveel gebeurd is. Enkele geestverwanten ontdekten dit blog (ik had er nog geen bekendheid aan gegeven!) en zo ontstond er op deze plaats een zeer kleine gemeenschap. Geen idee waar dat allemaal toe leidt, maar ik vind het wel leuk!

Wijn kan wachten

Ondertussen heb ik boek 1 van ‘De Navolging’ herlezen. In dit artikel vat ik samen wat de eerste tien paragrafen van dit boek mij te zeggen hebben. Ik vond onderstrepingen en een literatuurlijst uit mijn studiejaren in mijn eigen oude exemplaar.* Ik besloot de tekst tot me te nemen als oude wijn: niet met volle teugen – zoals met een pot bier – maar met kleine slokjes. Bier heeft haast, maar wijn kan wachten!

Wat is mij bij herlezing opgevallen? De oproep tot soberheid. Ik leef in een tijd van overdaad, ook al spreekt men nu van crisis. Thomas a Kempis haalt Prediker aan en roept ons op om niet als een dwaas achter onze eigen zinnen aan te rennen “Want zij die hun zinnen volgen, bevlekken hun geweten en verliezen Gods genade.” (Uit paragraaf I van boek 1)

Veel dingen die wij in deze tijd ‘belangrijk’ vinden, zijn bij nadere beschouwing aan te duiden als ijdelheid. We maken ons vergeefs druk over nutteloze zaken. Wat is er werkelijk van belang in dit leven?

Blijf liever onbekend

Deze zin trof mij in paragraaf II van boek 1: “Als je iets wilt leren en weten waar je wat aan hebt, blijf dan maar liever onbekend en naamloos”. Deze middeleeuwse wijsheid mag wel weer eens afgestoft worden. In die tijd was navolging iets moois. Je hoeft niet naam voor jezelf te maken, je moet op zoek gaan naar kennis die blijvend is. Dat is niet de kennis waar je ‘vandaag mee scoort’, maar het is wijsheid die overeind blijft als alles rondom je ingestort is. Thomas roept op tot gepaste bescheidenheid: “We zijn allemaal maar zwakke mensen, en je moet je er bewust van blijven, dat er niemand zwakker is dan jezelf.” Ware woorden. En Gods kracht kan zichtbaar worden in onze zwakheid! (2 Kor. 12:9)

Ook in paragraaf III van boek 1 wordt benadrukt dat het beter is een goed leven te lijden dan kennis te verzamelen als doel op zich. Matigheid en bescheidenheid – dat zijn de twee waarden die ik in deze eerste paragrafen oppik. Paragraaf IV: “Overleg liefst met een wijs en nauwgezet man, en laat je liever onderrichten door iemand die beter is dan jezelf, dan je eigen bedenksels te volgen.” (De foto toont Anonymus – een beeld uit Hongarije. Wel treffend dat het beeld van deze naamloze een kruis om zijn hals draagt… Bron)

De stenen van onze trots moeten uit het landschap gehaald worden. Daarna kan er geploegd en gezaaid worden. We moeten bedenken wat werkelijk in dit leven van waarde is, we moeten niet uit zijn op onze eigen eer en het is goed te luisteren naar mensen die al langer de weg van Christus zijn gegaan.

Nederig, eenvoudig en met geloof

In paragraaf V schrijft Thomas: “Lees alleen uit liefde voor de zuivere waarheid.” En ook: “Als je met profijt wilt lezen, lees dan nederig, eenvoudig en met geloof…” Ik neem dit goede advies aan. Te vaak benader ik een bijbeltekst met mijn eigen inzichten. Als ik echt ontvankelijk wil zijn, moet ik mezelf openen voor de waarheid van het Woord. Ook als die waarheid botst met mijn ‘kennis’.

In paragraaf VI gaat Thomas in op ‘de onbeheerste neigingen’. Ik ben een gepassioneerd mens en mijn belangstelling gaat uit naar van alles en nog wat. Het gevaar is groot dat ik mijn hartstocht richt op zaken die niet bijdragen aan mijn geestelijke groei. Net als Paulus benadrukt Thomas dat we de strijd aan moeten gaan met onze begeerten. “Wie Christus Jezus toebehoort, heeft zijn eigen natuur met alle hartstocht en begeerte aan het kruis geslagen.” (Gal. 5:24)

Als je iets goeds mocht hebben, geloof dan iets beters van anderen, opdat je je nederigheid bewaart.

Paragraaf VII is een oproep tot nederigheid. “Als je iets goeds mocht hebben, geloof dan iets beters van anderen, opdat je je nederigheid bewaart. Het schaadt niet anderen boven jezelf te stellen, maar het schaadt zeer als je je maar boven één andere mens zelf verheven acht.” In een tijd waarin zelfontplooiing, eigenwaarde en carrière heel belangrijk gevonden worden, moet deze wijsheid weer gehoord en voorgeleefd worden. Alles wat wij hebben is ons toegeworpen. De talenten waarmee we goede dingen kunnen doen, zijn niet onze verdiensten. We hebben geen reden om onszelf boven anderen te verheffen. Niet boven tijdgenoten, maar ook niet boven de mensen die voor ons leefden of volgelingen die na ons zullen komen.

Wie neem je in vertrouwen?

In paragraaf VIII waarschuwt Thomas ons voor ‘te grote gemeenzaamheid’. Wij kunnen in onze tijd in de virtuele wereld onze hele ziel blootleggen en alle aandacht die we daarmee verwerven kan ons al gauw naar het hoofd stijgen. Maar er zijn vertrouwelijke zaken die alleen in de binnenkamer thuishoren. Bovendien: waar zijn al die ‘vrienden’ als je werkelijk behoefte hebt aan een mens die naast je staat?

Paragraaf IX wijst de eenvoudige navolger zijn plaats. De woorden roepen verzet bij me op, want ik ben een kind van mijn tijd en hecht waarde aan vrijheid, zelfstandigheid en zeggenschap. Ook ik moet erkennen dat trots en koppigheid ervoor zorgen dat een mens geen leiding wil aanvaarden. Eigenlijk is dit gedeelte vooral een waarschuwing tegen eigenwijsheid en een pleidooi voor het aanvaarden van goed gezag. Als we willen leven in gemeenschap, dan zal een houding van dienstbaarheid en zelfverloochening ons meer brengen dan streven naar macht en status voortkomend uit persoonlijke ambitie. “Wil daarom niet te zeer op je eigen gedachten vertrouwen, maar luister ook eens naar de mening van anderen.” Dat lijkt me nog steeds een goed advies!

Verbeter de stilte

Paragraaf X lijkt wel speciaal voor mij geschreven: “Het vermijden van veel woorden”. Veel praten en schrijven kan een vlucht zijn. Je bent misschien niet meer geobsedeerd door de dingen van deze wereld, maar je verspilt nog wel veel tijd door er verbaal / in gedachten mee bezig te zijn. Wat is er mis met de stilte? De stilte bepaalt ons bij de leegte van ons bestaan. We hebben veel woorden nodig om die leegte te vullen en zelfs op stille momenten zetten wij de radio of een iPod aan. “Als je denkt dat het nut heeft te spreken, spreek dan over opbouwende dingen,” adviseert Thomas. Ergens anders las ik eens: “Spreek alleen als je de stilte kunt verbeteren.” (“Do not speak unless you can improve the silence” – exacte bron onbekend).

Ik zal altijd wel een prater en een schrijver blijven. Dat is deel van mijn persoonlijkheid. Ik ben mededeelzaam van nature! Maar je kunt alleen iets van betekenis uitdelen als je de tijd genomen hebt om zinvolle kennis en ware wijsheid te vergaren. Zo kan een stem uit de late middeleeuwen mij oproepen om vaker de stilte te zoeken om in die rust Gods stem beter te leren verstaan.

Paul Abspoel

* De Navolging van Christus – vertaald door Dr. J.W. Schulte Nordholt , Amsterdam MCMLIV, De Arbeiderspers

Het lijkt erop dat het doe-aspect van gelovigheid steeds meer de nadruk krijgt. Daarbij gaat het niet louter om praktische zaken als boodschappen doen voor een bejaarde. Er zijn tekenen dat mensen ook steeds meer behoefte krijgen aan een verinnerlijking van het praktische. Of, andersom gezegd: handelen vanuit een overtuiging, een innerlijke gerichtheid. Een aanwijzing daarvoor is de toename van het aantal gesprekken, artikelen en boeken over de motieven voor een christelijke levenspraktijk. Een voorbeeld wordt gevormd door weblogs over wat heet: postmoderne devotie. Deze titel is een aardige samenvatting van de bedoeling: als hedendaags mens, levend in de postmoderne tijd, aansluiting zoekend bij de geloofs- en levenshouding van de Moderne Devotie, de beweging waarvan Geert Groote (1340-1384) de bekendste is. Binnenkort komt er zelfs een boek uit met de titel Navolging NU Postmoderne devotie.

Heel boeiend dat hier van buitenaf als het ware al een definitie wordt aangereikt: als hedendaags mens, levend in de postmoderne tijd, aansluiting zoekend bij de geloofs- en levenshouding van de Moderne Devotie.

De naam van de beweging, Moderne Devotie, bevatte meteen een program. Met streefde naar devotie, naar innigheid en innerlijkheid; naar de beoefening van contemplatie, meditatie en levensheiliging. Modern heette deze devotie, niet omdat zij modieus wilde zijn, laat staan omdat ze met de traditie van het klassiek erfgoed wilde breken, maar omdat zij in díe zin bij de tijd wilde zijn dat ze een hernieuwde spiritualiteit nastreefde die de heersende geest van verslapping zou verdrijven. Temidden van al datgene wat deze devoten als verbastering beschouwden, zochten zij naar een tegentijdse en juist daarom eigentijdse vernieuwing van het geestelijke leven die het hart kon bevredigen.

‘Modern’ betekent dus niet veel meer dan: eigentijds, bij de tijd. In ieder geval heeft het begrip ‘modern’ in ‘moderne devotie’ niets te maken met het begrip van de moderniteit van na de Verlichting (die ook van aanzienlijk later datum is dan de Moderne Devotie). Dat moet dan ook meegewogen worden als we het woord ‘postmodern’ in ‘postmoderne devotie’ gebruiken. Op het eerste gehoor klinkt het woord ‘postmodern’ hier als tegenhanger van het bekende ‘modern’ (dat staat voor: rationeel, vertrouwend op de rede, denkend in grote verhalen, vooruitgangsdenken), maar dat kan niet het geval zijn omdat die betekenissen in de uitdrukking ‘moderne devotie’ helemaal niet meeklinken. Als er in onze tijd een spirituele vernieuwingsbeweging op gang komt die zich tooit met de aanduiding ‘postmoderne devotie’ moet dus helder zijn dat ‘postmodern’ niets te maken heeft met het cultuurfilosofische begrip ‘postmodern’ (voorbij de grote verhalen, nadruk op subject etc.) maar eigenlijk in de context van de 21e eeuw niets anders wil zeggen dan: ‘eigentijds’.

Daarom is het van belang om helder te formuleren wat de specifieke kenmerken zijn van die Nederlandse historische spirituele vernieuwingsbeweging uit de 14e en 15e eeuw die Moderne Devotie wordt genoemd. De ‘postmoderne devotie’ is dan niet meer en niet minder dan een eigentijdse herneming van die elementen uit de Moderne Devotie die in de context van de 21e eeuw opnieuw relevant en vruchtbaar zouden kunnen zijn. Als ik het goed zie zijn dit de twee meest wezenlijke elementen (die mijns inziens ook in deze volgorde moeten worden gehonoreerd):

1 Het disciplineren van een vurig en intens innerlijk leven (met name gekenmerkt door op Christusgelijkvormigheid gerichte meditatieve omgang met de heilige Schrift)
2 Het vorm geven van een gastvrij gemeenschappelijk leven (met name gekenmerkt door een Christusgelijkvormige soberheid en solidariteit)

Het grondwoord ‘devotie’ plaatst het werkelijkheidsgebied van de spiritualiteit in een typisch spanningsveld: enerzijds roept ‘devotie’ een houding van innige toewijding op, anderzijds opent zij het veld van de devotiepraktijken. Spiritualiteit wordt met het grondwoord ‘devotie’ gelezen als een spanningsvolle werkelijkheid: de sfeer van het hart (innigheid, vurigheid, toewijding) n de sfeer van het uiterlijke (devotionalia, praktijken, gewijde ruimten en tijden). (blz. 343)

Het grondwoord ‘devotie’ plaatst het werkelijkheidsgebied van de spiritualiteit in het spanningsveld van een innerlijke houding (towijding, overgave) met sterk affectieve kleuren (inningheid, vurigheid) enerzijds en uiterlijke praktijken (rituelen, gebeden, tijden, plaatsen, voorwerpen) anderzijds. Het doel is dat de praktijken innerlijk worden gedragen door de vurige overgave aan God. (blz. 346)

Schrijvend over de Middeleeuwen stelt Waaijman:

Het woord ‘devotie’ duidt meer en meer de geloofsgevoelens aan, vooral de vurigheid die tijdens het gebed en de oefeningen wordt gevoeld. Heel het geestelijk leven moet in zijn uitingen en in zijn opgang doortrokken zijn van een gloedvolle innigheid. (…) In de Moderne Devotie wordt deze lijn van innerlijke toewijding doorgetrokken. Devotie betekent hier de volkomen toewijding aan God, waarbij men zich vooral richt op de inningheid van het hart, wars van iedere veruiterlijking. (blz. 344)

In zijn aantekeningen bij de vertaling van de Navloging schrijft Gerard Wijdeveld bij I,3,16 (‘Een goed en inwendig (devotus) mens regelt eerst innerlijke de bezigheden, die hij uiterlijk moet gaan verrichten’):

Devotus: hier zoals op vele plaaten in de Navolging, te verstaan in de zin van: innig, inwendig, innerlijk. Men bedenke daarbij dat de confraters van Thomas bij het volk als devoten, innerlijke mensen, werden aangezien en ook zo werden genoemd, waaruit de term Moderne Devoten ontstond.

Wil ‘postmoderne devotie’ daadwerkelijk aansluiten bij de middeleeuwse beweging van de ‘moderne devotie’, dan zal er in ieder geval ook recht moeten worden gedaan aan de betekenis van de term devotie: innerlijkheid, innigheid, vurigheid, toewijding – en dat vormgegeven in concrete (devotionele, spirituele) praktijken.

Als je deze drie termen zo naast elkaar zet, valt de Nederlandstaligheid van de derde op! Anders gezegd: veel nieuwe inspiratie komt van overzee, uit de Engelstalige wereld. Niet veel mis mee, wat mij betreft, hoewel er altijd een vertaalslag moet worden gemaakt naar de Europese c.q. Nederlandse context. Het mooie van het derde perspectief is dat het gaat om het zoeken van aansluiting bij een middeleeuwse spirituele vernieuwingsbeweging van eigen bodem. Dat is denk ik voor mijzelf ook een van de redenen waarom (post)moderne devotie zo’n aantrekkingskracht op me uitoefent.

Een vraag die echter wel aan de orde gesteld moeten worden (en dat is niet direct een heel praktische vraag, maar meer een conceptuele): wat betekenen die twee begrippen ‘postmodern’ en ‘devotie’ precies en hoe verhoudt ‘postmoderne devotie’ zich tot moderne devotie? Ik kan me namelijk tot nu toe niet aan de indruk onttrekken dat de uitdrukking ‘postmoderne devotie’ niet meer is dan een aardige woordspeling op ‘moderne devotie’, maar dat er eigenlijk helemaal niets echt postmodern aan is en dat er dus ook nauwelijks een vernieuwend concept achter schuil gaat.

Om in deze vragen een antwoord te zoeken wil achtereenvolgens ingaan op de betekenis van de begrippen ‘devotie’ en ‘modern’, om vervolgens de vraag te stellen wat de kleur is van de begrippen ‘postmodern’ en ‘devotie’ in de uitdrukking ‘postmoderne devotie’. Daarna wil ik nadenken over de vraag hoe ‘de kunst van het hernemen’ (een uitdrukking van de filosofe Ilse Bulhof) ons kan helpen om te zien wat er nu precies gebeurt c.q. zou moeten gebeuren als we in de context van de 21^e eeuw aansluiting zoeken bij een spirituele beweging uit de 15^e eeuw.

Kortom, er gaan een paar blogposts komen waarin ik probeer het concept ‘postmoderne devotie’ in beeld te krijgen.