De Postmoderne Devotie Beweging
Kijk hier voor de officiële website van Postmoderne Devotie: postmodernedevotie.nl.
De Moderne Devotie – een beweging binnen de katholieke Kerk in de late Middeleeuwen – bloeit de laatste tijd in alle hevigheid op. Overal duiken initiatieven op die te maken hebben met deze spirituele hervormingsbeweging. Het hart van deze activiteiten vinden we terug in Zwolle en Deventer.
Het najaar van 2011 staat bol van de activiteiten rond de Moderne Devotie. Sommige initiatieven zijn eenmalig, anderen zijn structureel en duurzaam zoals het Geert Grote huis en het integreren van waarden uit de Moderne Devotie in de samenleving van Zwolle.
Het lijkt erop dat de vele mensen antwoord gaan krijgen op hun vraag om het gedachtengoed van de Moderne Devotie nieuw leven in te blazen. Er is een verlangen naar een nieuwe beweging die weer teruggaat op de basis van het christelijk geloof. Een postmoderne devotiebeweging.
De initiatieven bestaan naast de bouw van een Geert Groote-huis onder meer uit wandelingen langs historische plaatsen, tentoonstellingen en de onthulling van een beeld van Joan Cele (onderwijzer en vriend van Geert Groote) in Zwolle.
Aan de wieg van deze beweging staat Mink de Vries met zijn boek ‘Navolging NU. Postmoderne Devotie’.
Meer informatie is te vinden via de onderstaande links.
Links:
http://www.thomasakempiszwolle.nl/?POST_MODERNE_DEVOTIE
http://www.weblogzwolle.nl/content/view/26016/1/
http://www.rtvzoo.nl/nieuws/2011/11/01/old-dutch-occupy-beweging-neemt-voorbeeld-aan-geert-groote/
http://www.raadvankerken.nl/pagina/1657/herleving_moderne_devotie
http://www.denieuweabdij.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=51&Itemid=60
http://www.titusbrandsmainstituut.nl/ned/uitgaven/redacties/collatie.htm
http://www.protestant.nl/actueel/gemeenschapskringen-als-hart-van-de-stad
Verborgen omgang
Onlangs kreeg ik een link doorgezonden die verwees naar een bespreking op deze website. Dit is de directe link naar de recensie waarin ook aandacht wordt gegeven aan de ‘verborgen omgang’ en levensheiliging die we bij Thomas a Kempis aantreffen. Het gaat om een bespreking uit 2002, maar wat maakt dat uit als we het over tijdloze onderwerpen hebben? Overigens vraag ik me in dit stille kloosterblog af: is hier nog iemand? 
Bespiegelen
Het is stil op PoMoDeVo. Maar dat is prima, want stilte hoort bij bezinning en bespiegeling.
BESPIEGELEN -be- plus spiegelen -bedenken -beschouwelijkheid -beschouwen -contemplatie -mediteren -Nederlands werkwoord -overdenken -overpeinzen -peinzen -naderhand beschouwen -nadenken
Een zwaan die over het water gaat is een toonbeeld van rust. Totdat je onder water kijkt en ziet hoe hard daar getrappeld wordt. De mensen achter PoMoDeVo zijn ook druk bezig – ieder in eigen kring, maar soms raken die kringen elkaar als in een waterspiegel.
Afgelopen vrijdag was er zo’n moment. Otto de Bruijne had een besloten brainstorm (hersenhoos) bijeenkomst georganiseerd en ik ben nog altijd bezig om alle indrukken een plaats te geven. Het besloten karakter brengt met zich mee dat we hier niet inhoudelijk uit de school kunnen klappen, maar ik mag vast wel zeggen dat we samen hebben nagedacht over de toekomst van de kerk in ons land. In zekere zin was dit een postmoderne ontmoeting – vrijheid om te denken en te dromen – als was het een vriendelijke zwanendans… We weten nog niet waar het toe leidt en waar het ‘goed’ voor is, maar ik heb er in alle rust van genoten. Lees de rest van dit artikel »
Aandacht in Visie
PoMoDeVo is opgemerkt door de redactie van Visie – wellicht ben je via het artikel op dit blog gekomen. Welkom! Voor de goede orde: het gaat hier om een particulier initiatief van schrijvers / bloggers (dus niet van genoemde uitgeverijen) die de Moderne Devotie willen bestuderen als inspiratiebron voor radicale toewijding aan Christus in onze postmoderne tijd.
Lees de bijdragen van Jos Douma op dit blog wanneer je wilt weten wat wij met ‘Postmoderne Devotie’ bedoelen en voel je vrij om hier of bij een van de andere bijdragen een vraag of comment achter te laten!
Klik op de afbeelding voor grotere weergave.
Postmodern devoot: een her-introducering van de Biecht!
We zijn er zeker vanuit de Protestantse gelederen niet meer zo vertrouwd mee: De biecht. Ik weet nog dat ik jaren geleden voor het eerst mee ging met een zomerconferentie van de Navigators en dat de spreker sprak over echtheid. En hij vertelde dat het Engelse woord ‘sincerity’ komt van het Latijnse woord ‘sincere’, wat ‘zonder was’ betekent. Het was in het oude Rome gebruikelijk dat een beeldhouwer zijn werk soms met een laagje was bedekte om kleine scheurtjes en beschadigingen te verbloemen. Deze was kon men bijna niet van echt steen onderscheiden als dit goed was aangebracht. Als een beeldhouwer echter een uniek meesterwerk had afgeleverd en hij geen enkel foutje had gemaakt dan kreeg zijn werk het stempel ‘sincere’. Zonder was. Feilloos. Niets op aan te merken. En de spreker trok dit door naar hoe ‘zonder was’ wij nog zijn vandaag. We zijn zo bezig met het verbloemen van al onze gebreken, onze fouten, onze donkere kanten, zonden en plekken van schuld en schaamte. Maar door iets te verbergen kunnen we op die plek die we verbergen ook geen vergeving en acceptatie ontvangen. We moeten komen op een plek van echtheid. Een hedendaagse vorm van de ‘biecht’ helpt ons daarbij.
Lees de rest van dit artikel »
Een oproep tot bescheidenheid en bezinning
Boek 1 – Vermaningen voor het geestelijk leven (paragraaf 1 t/m 10)
Gisteren heb ik het boek ‘Navolging nu – Postmoderne Devotie’ van Mink de Vries in handen gekregen! Helaas kon ik door ziekte niet bij de officiële presentatie in Zwolle zijn, maar ik ben blij dat ik nu toch een exemplaar in bezit heb. Ik ga het lezen en jullie horen nog van mij!
Maar nu eerst aandacht voor ‘het origineel’ – het boek van Thomas a Kempis. Het PoMoDeVo blog heb ik geopend toen ik onlangs besloot dit boek opnieuw te gaan lezen. Het is eigenlijk ongelofelijk dat er sindsdien al zoveel gebeurd is. Enkele geestverwanten ontdekten dit blog (ik had er nog geen bekendheid aan gegeven!) en zo ontstond er op deze plaats een zeer kleine gemeenschap. Geen idee waar dat allemaal toe leidt, maar ik vind het wel leuk!
Postmoderne devotie in het Friesch Dagblad
Googelend op ‘postmoderne devotie’ ontdekte ik dat er in het hoofdartikel van afgelopen zaterdag 7 december in het Friesch Dagblad al aandacht aan deze nieuwe beweging/richting/ritseling wordt besteed. Naar aanleiding van de Landelijk Diaconale Dag van de PKN geeft de hoofdredacteur enkele overwegingen rond het diaconaat van de plaatselijke kerken en de populariteit van organisaties als Stichting Present, Tijd voor Actie en Stichting Hulp in de Praktijk (HiP). Lees het hele artikel: Diaconaat…. Met name deze passage is interessant:
Het lijkt erop dat het doe-aspect van gelovigheid steeds meer de nadruk krijgt. Daarbij gaat het niet louter om praktische zaken als boodschappen doen voor een bejaarde. Er zijn tekenen dat mensen ook steeds meer behoefte krijgen aan een verinnerlijking van het praktische. Of, andersom gezegd: handelen vanuit een overtuiging, een innerlijke gerichtheid. Een aanwijzing daarvoor is de toename van het aantal gesprekken, artikelen en boeken over de motieven voor een christelijke levenspraktijk. Een voorbeeld wordt gevormd door weblogs over wat heet: postmoderne devotie. Deze titel is een aardige samenvatting van de bedoeling: als hedendaags mens, levend in de postmoderne tijd, aansluiting zoekend bij de geloofs- en levenshouding van de Moderne Devotie, de beweging waarvan Geert Groote (1340-1384) de bekendste is. Binnenkort komt er zelfs een boek uit met de titel Navolging NU Postmoderne devotie.
Heel boeiend dat hier van buitenaf als het ware al een definitie wordt aangereikt: als hedendaags mens, levend in de postmoderne tijd, aansluiting zoekend bij de geloofs- en levenshouding van de Moderne Devotie.
Wat is ‘postmoderne devotie’? (3)
Na een kleine verkenning van het woord ‘devotie’ is het nu zinvol om het woord ‘modern’ nader te bekijken. In de inleiding op de recent opnieuw uitgegeven Navolging in de vertaling van Gerard Wijdeveld schrijft A. de Reuver het volgende:
De naam van de beweging, Moderne Devotie, bevatte meteen een program. Met streefde naar devotie, naar innigheid en innerlijkheid; naar de beoefening van contemplatie, meditatie en levensheiliging. Modern heette deze devotie, niet omdat zij modieus wilde zijn, laat staan omdat ze met de traditie van het klassiek erfgoed wilde breken, maar omdat zij in díe zin bij de tijd wilde zijn dat ze een hernieuwde spiritualiteit nastreefde die de heersende geest van verslapping zou verdrijven. Temidden van al datgene wat deze devoten als verbastering beschouwden, zochten zij naar een tegentijdse en juist daarom eigentijdse vernieuwing van het geestelijke leven die het hart kon bevredigen.
‘Modern’ betekent dus niet veel meer dan: eigentijds, bij de tijd. In ieder geval heeft het begrip ‘modern’ in ‘moderne devotie’ niets te maken met het begrip van de moderniteit van na de Verlichting (die ook van aanzienlijk later datum is dan de Moderne Devotie). Dat moet dan ook meegewogen worden als we het woord ‘postmodern’ in ‘postmoderne devotie’ gebruiken. Op het eerste gehoor klinkt het woord ‘postmodern’ hier als tegenhanger van het bekende ‘modern’ (dat staat voor: rationeel, vertrouwend op de rede, denkend in grote verhalen, vooruitgangsdenken), maar dat kan niet het geval zijn omdat die betekenissen in de uitdrukking ‘moderne devotie’ helemaal niet meeklinken. Als er in onze tijd een spirituele vernieuwingsbeweging op gang komt die zich tooit met de aanduiding ‘postmoderne devotie’ moet dus helder zijn dat ‘postmodern’ niets te maken heeft met het cultuurfilosofische begrip ‘postmodern’ (voorbij de grote verhalen, nadruk op subject etc.) maar eigenlijk in de context van de 21e eeuw niets anders wil zeggen dan: ‘eigentijds’.
Daarom is het van belang om helder te formuleren wat de specifieke kenmerken zijn van die Nederlandse historische spirituele vernieuwingsbeweging uit de 14e en 15e eeuw die Moderne Devotie wordt genoemd. De ‘postmoderne devotie’ is dan niet meer en niet minder dan een eigentijdse herneming van die elementen uit de Moderne Devotie die in de context van de 21e eeuw opnieuw relevant en vruchtbaar zouden kunnen zijn. Als ik het goed zie zijn dit de twee meest wezenlijke elementen (die mijns inziens ook in deze volgorde moeten worden gehonoreerd):
1 Het disciplineren van een vurig en intens innerlijk leven (met name gekenmerkt door op Christusgelijkvormigheid gerichte meditatieve omgang met de heilige Schrift)
2 Het vorm geven van een gastvrij gemeenschappelijk leven (met name gekenmerkt door een Christusgelijkvormige soberheid en solidariteit)
Wat is ‘postmoderne devotie’? (2)
Wat beteken het woord ‘devotie’? Ik ga te rade bij Kees Waaijamn die er in zijn standaardwerk Spiritualiteit. Vormen, grondslagen, methoden in een aparte paragraaf aandacht aan besteedt. Hij schrijft:
Het grondwoord ‘devotie’ plaatst het werkelijkheidsgebied van de spiritualiteit in een typisch spanningsveld: enerzijds roept ‘devotie’ een houding van innige toewijding op, anderzijds opent zij het veld van de devotiepraktijken. Spiritualiteit wordt met het grondwoord ‘devotie’ gelezen als een spanningsvolle werkelijkheid: de sfeer van het hart (innigheid, vurigheid, toewijding) n de sfeer van het uiterlijke (devotionalia, praktijken, gewijde ruimten en tijden). (blz. 343)
Het grondwoord ‘devotie’ plaatst het werkelijkheidsgebied van de spiritualiteit in het spanningsveld van een innerlijke houding (towijding, overgave) met sterk affectieve kleuren (inningheid, vurigheid) enerzijds en uiterlijke praktijken (rituelen, gebeden, tijden, plaatsen, voorwerpen) anderzijds. Het doel is dat de praktijken innerlijk worden gedragen door de vurige overgave aan God. (blz. 346)
Schrijvend over de Middeleeuwen stelt Waaijman:
Het woord ‘devotie’ duidt meer en meer de geloofsgevoelens aan, vooral de vurigheid die tijdens het gebed en de oefeningen wordt gevoeld. Heel het geestelijk leven moet in zijn uitingen en in zijn opgang doortrokken zijn van een gloedvolle innigheid. (…) In de Moderne Devotie wordt deze lijn van innerlijke toewijding doorgetrokken. Devotie betekent hier de volkomen toewijding aan God, waarbij men zich vooral richt op de inningheid van het hart, wars van iedere veruiterlijking. (blz. 344)
In zijn aantekeningen bij de vertaling van de Navloging schrijft Gerard Wijdeveld bij I,3,16 (‘Een goed en inwendig (devotus) mens regelt eerst innerlijke de bezigheden, die hij uiterlijk moet gaan verrichten’):
Devotus: hier zoals op vele plaaten in de Navolging, te verstaan in de zin van: innig, inwendig, innerlijk. Men bedenke daarbij dat de confraters van Thomas bij het volk als devoten, innerlijke mensen, werden aangezien en ook zo werden genoemd, waaruit de term Moderne Devoten ontstond.
Wil ‘postmoderne devotie’ daadwerkelijk aansluiten bij de middeleeuwse beweging van de ‘moderne devotie’, dan zal er in ieder geval ook recht moeten worden gedaan aan de betekenis van de term devotie: innerlijkheid, innigheid, vurigheid, toewijding – en dat vormgegeven in concrete (devotionele, spirituele) praktijken.
Wat is ‘postmoderne devotie’? (1)
Er is veel in beweging als het gaat om het zoeken naar nieuwe vormen van kerk-zijn en christelijke presentie in een postchristelijke en postmoderne samenleving. Naast ‘emerging church’ en ‘new monasticism’ dient nu ook ‘postmoderne devotie’ zich aan als een vernieuwend perspectief.
Als je deze drie termen zo naast elkaar zet, valt de Nederlandstaligheid van de derde op! Anders gezegd: veel nieuwe inspiratie komt van overzee, uit de Engelstalige wereld. Niet veel mis mee, wat mij betreft, hoewel er altijd een vertaalslag moet worden gemaakt naar de Europese c.q. Nederlandse context. Het mooie van het derde perspectief is dat het gaat om het zoeken van aansluiting bij een middeleeuwse spirituele vernieuwingsbeweging van eigen bodem. Dat is denk ik voor mijzelf ook een van de redenen waarom (post)moderne devotie zo’n aantrekkingskracht op me uitoefent.
Een vraag die echter wel aan de orde gesteld moeten worden (en dat is niet direct een heel praktische vraag, maar meer een conceptuele): wat betekenen die twee begrippen ‘postmodern’ en ‘devotie’ precies en hoe verhoudt ‘postmoderne devotie’ zich tot moderne devotie? Ik kan me namelijk tot nu toe niet aan de indruk onttrekken dat de uitdrukking ‘postmoderne devotie’ niet meer is dan een aardige woordspeling op ‘moderne devotie’, maar dat er eigenlijk helemaal niets echt postmodern aan is en dat er dus ook nauwelijks een vernieuwend concept achter schuil gaat.
Om in deze vragen een antwoord te zoeken wil achtereenvolgens ingaan op de betekenis van de begrippen ‘devotie’ en ‘modern’, om vervolgens de vraag te stellen wat de kleur is van de begrippen ‘postmodern’ en ‘devotie’ in de uitdrukking ‘postmoderne devotie’. Daarna wil ik nadenken over de vraag hoe ‘de kunst van het hernemen’ (een uitdrukking van de filosofe Ilse Bulhof) ons kan helpen om te zien wat er nu precies gebeurt c.q. zou moeten gebeuren als we in de context van de 21e eeuw aansluiting zoeken bij een spirituele beweging uit de 15e eeuw.
Kortom, er gaan een paar blogposts komen waarin ik probeer het concept ‘postmoderne devotie’ in beeld te krijgen.
